Lingwistykon

Wspomnieliśmy w poprzednim wpisie (Wykształcenie lodówki) o Ustawie o języku polskim. Dziś o jawnym łamaniu tej ustawy przez firmy telekomunikacyjne. Kto korzysta z telefonu komórkowego wie, że sms może liczyć maksymalnie 160 znaków (liter, cyfr etc). Jednak każdy, kto chce wysłać wiadomość napisaną zgodnie z zasadami pisowni polskiej płaci za sms dużo więcej. Wstawienie nawet jednego polskiego znaku np. (np. ę, ą, ś, ń etc.) sprawi, że sms może liczyć tylko 70 znaków.
(more…)

Językiem urzędowym w Polsce jest język polski. Zakres jego użycia reguluje Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. 1999 nr 90 poz. 999). Art. 7a, punkt 1 tej Ustawy nakazuje używanie języka polskiego w instrukcjach obsługi urządzeń. Jednak polszczyzna instrukcji obsługi jest okropna. Przekonałem się o tym niedawno, gdy zajrzałem do instrukcji obsługi „chłodziarko zamrażarki” pewnej znanej i cenionej firmy. Cytuję:

Wykształcenie urządzenia jest takie, że można je używać dosunięte bezpośrednio do ściany.

Nie udało mi się – jak dotychczas – stwierdzić, czy czy moja lodówka ma wykształcenie podstawowe, średnie czy wyższe. Jednak tłumacza tej instrukcji o wykształcenie nie posądzam. Nawet elementarne.

Najważniejsze, że firma „E********x” spełniła wymagania ustawowe.

Czy wyraz metro odmienia się? – pyta jeden z internautów, którzy odwiedzili ten blog. Tak! - odpowiadam jednym słowem. Pozwolę sobie jednak przypomnieć, że internet nie jest najlepszym źródłem informacji, a informacji o problemach językowych w szczególności.

Najwygodniejszym źródłem informacji są słowniki poprawnościowe, szczególnie najnowsze, m.in. „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod redakcją Andrzeja Markowskiego, który po raz pierwszy ukazał się w 1999 r. Od tego czasu był przedrukowany kilka razy pod różnymi tytułami.

Jeśli już szukać informacji w sieci, to przede wszystkim na stronach Wydawnictwa Naukowego PWN.

(more…)

Krzysztof Zanussi w wywiadzie dla „Dziennika” powiedział:

Oglądając niedawno „Kanał” Wajdy, uświadomiłem sobie, że jeszcze w latach 50. polscy aktorzy w filmie wypowiadali dźwięczne, tylnojęzykowe „ł”, dlatego że to była zasada wymowy scenicznej i kresowej. Wszystkie filmy przedwojenne brzmiały, jakby były obsadzone wyłącznie aktorami pochodzącymi z Kresów. Dziś ta fonetyka już zanikła.

Na ogół znany reżyser ma rację. Prawdą jest, że jeszcze w latach pięćdziesiątych obowiązywała na scenie inna wymowa głoski, którą w polskiej ortografii zapisujemy za pomocą litery „ł”. Słusznie Krzysztof Zanussi kojarzy to „ł” z polszczyzną kresową. Wymowa ta wśród osób pochodzących z Kresów utrzymuje się do dziś, stąd wrażenie, że w przedwojennych filmach grają jedynie aktorzy z tych terenów albo przynajmniej „z Wrocławia”.

(more…)

W „Gazecie Stołecznej”, warszawskim dodatku „Gazety Wyborczej”, moją uwagę zwrócił tytuł „Bro­nią nazwy ulicy z błędem ortograficznym” (GS 13 lipca br., zob. też „Metro” z 15 lipca). Ponad pięćdziesiąt lat temu prze­mianowano w Wawrze ulicę Halicką na ulicę Barburki [!]. W ostatnim czasie odpowiednie władze, m.in. Rada Warszawy i Zespół Nazewnictwa Miejskiego, odkryły, że nazwę ulicy należałoby pisać przez ó, a więc Bar­bórki. Mieszkańcom ulicy Barburki – jak czytamy w relacji „Gazety Stołecznej” – pisownia z u nie przeszkadza. Można wśród nich wyróżnić dwie grupy. Pierwsza obstaje za pozo­sta­wieniem nazwy tradycyjnej, druga natomiast nie widzi tu żadnego błędu. Spróbujmy się przyj­rzeć tej sprawie sine ira et studio.
(more…)

W naszych bojach o słowo piękne i poprawne wiele uwagi poświęcamy poprawności gramatycznej, mniej natomiast zagadnieniom stylistycznym oraz estetyce słowa. To zrozumiałe. Stosunkowo łatwo bowiem np. dowieść, że nie należy odmieniać wół, woła, lecz wół, wołu. W przypadku kwestii estetycznych, często trudno wyjaśnić, dlaczego jeden sposób mówienia jest lepszy od drugiego. Przykład ekstremalny.

(more…)

Weekend to – jak wszyscy wiedzą – słowo zapożyczone z języka angielskiego. W angielskim jest to wyraz złożony. Człon pierwszy week znaczy «tydzień», człon drugi end natomiast to «koniec». Od połowy kwietnia jednak wszyscy naokoło mówią długi weekend, mając na myśli okres, który w tym roku zaczął się już 27 kwietnia, w piątek po południu a skończył w niedzielę 6 maja. Ten „długi weekend” to właściwie 9 dni, w tym dwa – jeśli mogę tak napisać – „normalne” weekendy.

Zjawisko to w lingwistyce nosi nazwę leksykalizacji. Definiujemy je jako zatarcie znaczenia strukturalnego wyrazu. Spotykamy się z nim bardzo często w codziennym życiu. Wiele wyrazów ma zatarte znaczenie strukturalne albo też znaczenie realne różni się od strukturalnego. Piwnica na ogół nie jest współcześnie magazynem piwa, a bielizna (strukturalnie «coś białego») może być kolorowa! Strukturalnie weekend – przypomnijmy – znaczy „koniec tygodnia”, realnie natomiast weekend to «kilka dni wolnych od pracy, zwykle w końcu tygodnia».

Po polsku mówimy i piszemy Wielkanoc. Po czesku: Velikonoce. Po ukraińsku to święto nazywa się Wełykdeń (Великдень), czyli Wielki Dzień. Skąd ta różnica? Czy mają Państwo pomysł, jak ją objaśnić? Będę wdzięczny za wszelkie uwagi.

Prof. Jerzy Bralczyk „nie wytrzymał” i na swoim blogu pt. „Słowo się rzekło” napisał:

W “okręcie podwodnym”, jak i w innych podwodnych sprawach, dziwi mnie użycie przyimka - logicznie “pod wodą” jest morskie czy rzeczne dno, a okręty w wodzie pływają.

(more…)

Rozmawiałem wczoraj z moją koleżanką po fachu o niektórych teoriach lingwistycznych oraz o lingwistycznej terminologii i jej nadużywaniu. Dziś zapytałem GOOGLE o komunikację interpersonalną – jeden z takich lingwistycznych czy niby lingwistycznych terminów. Rezultat jest zdumiewający:

Wyniki 1 - 10 spośród około 196,000 dla zapytania komunikacja interpersonalna. (Znaleziono w 0,07 sek.) [Stan z dn. 17 marca 2007 r., godz. 11:21:33]

(more…)