Lingwistykon

Podwodny

Posted on: 11-Kwi-2007

Prof. Jerzy Bralczyk „nie wytrzymał” i na swoim blogu pt. „Słowo się rzekło” napisał:

W “okręcie podwodnym”, jak i w innych podwodnych sprawach, dziwi mnie użycie przyimka – logicznie “pod wodą” jest morskie czy rzeczne dno, a okręty w wodzie pływają.

Mnie natomiast zdziwiło, że profesor się dziwi. To prawda, że zagadnienie, które można by opatrzyć etykietą logika a język, należy do ważnych problemów lingwistycznych i logicznych (filozoficznych). Niemniej jednak, problemy takie jak nielogiczność wyrażeń typu okręt podwodny nie sprawiają nam już kłopotu. Ujmując rzecz w największym skrócie – logiczne jest (i powinno być) myślenie, nie język. W nauce o języku odróżniamy tzw. znaczenie strukturalne od znaczenia realnego. To pierwsze wynika z budowy danego elementu języka (wyrazu, wyrażenia, konstrukcji składniowej). Z biegiem czasu struktura elementów językowych zaciera się, stają się one „przeźroczyste”, mówiąc fachowo leksykalizują się. Kształtuje się znaczenie realne. Piwnica np. to strukturalnie «skład piwa», realnie «skład, magazyn pod domem, najczęściej do przechowywania zapasów żywności».

Wyrażenie przyimkowe pod wodą zbudowane jest tak samo jak np. wyrażenie pod kołdrą. Ale jest to podobieństwo czysto strukturalne (przyimek pod + rzeczownik w narzędniku). Jeśli coś jest pod pod kołdrą to kołdra przykrywa to z wierzchu. Pod wodą natomiast znaczy tyle co «pod powierzchnią wody, w zanurzeniu, w wodzie». Zwróćmy uwagę, że także inne wyrażenia o tej samej budowie mają znaczenie realne różne od znaczenia strukturalnego, np. pod reką i pod nosem to «blisko», pod pantoflem to «pod władzą żony», pod płaszczykiem natomiast to «w ukryciu» etc. Logika nie ma tu nic do rzeczy. Liczy się jedynie, w jakim znaczeniu wyrażenia takie funkcjonują we współczesnym języku polskim.

Jeśli wyrażenie pod wodą znaczy «pod powierzchnią wody, w zanurzeniu, w wodzie», przymiotnik podwodny, utworzony od tego wyrażenia za pomocą sufiksu -ny, zbudowany jest jak najbardziej logicznie. Dowodzi tego tzw. parafraza słowotwórcza: podwodny to «taki, który znajduje się pod wodą» (nie zapominajmy o realnym znaczeniu wyrażenia pod wodą!). Przypomnijmy, że parafraza słowotwórcza – w pewnym uproszczeniu – to rodzaj definicji lingwistycznej, która odzwierciedla budowę wyrazu.

Po tym wyjaśnieniu wiedzą już Państwo, dlaczego nie dziwi mnie ani okręt podwodny, ani parking podziemny, ani inne „dziwności językowe”, o których pisał jeden z czytelników blogu prof. Bralczyka. Dziwi mnie jednak, że profesor się dziwi, miast wyjaśniać.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Sponsor

Pilnie poszukiwany!!!

Kalendarz

Kwiecień 2007
Pon T Śr T Pt S S
« Mar   Maj »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  

Kontakt

Błędy, uwagi o stronie, sugestie etc. proszę zgłaszać tu: Kontakt.

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Dołącz do 96 obserwujących.

Blog Stats

  • 65,088 hits
%d bloggers like this: